44 - كتاب قضا و شهادت قضا و شهادت يكى از مسائل مهمّ و مورد ابتلاى جامعهء بشرى است . قرآن مجيد در اين عرصه ، رهنمودهاى عدالت محورى و حق‌طلبى را پىگيرى مىنمايد و آياتى در اين باره دارد : * * * [ 428 ] آيهء اوّل : « يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى » « 1 » « اى داود ! ما تو را در روى زمين خليفه و جانشين من قرار داديم ؛ پس در ميان مردم به حق داورى كن ، و هرگز از هواى نفس پيروى مكن » . كلمهء « خليفه » در آيه ، به يكى از دو معناى معروف و رايج اطلاق شده است ، يا به معنى « خلف » و « جانشينى پيامبران پيشين بودن » يا به معناى « مسئول و اداره كنندهء امور و كارهايى است كه از ناحيه ديگرى به او واگذاشته شده است » و در هر صورت آيه بر چند امر و مطلب اشاره و دلالت دارد : 1 - مشروعيّت قضاوت : بر اصل مشروعيّت و قانون‌مندى قضاوت ، ولايت مدارى و داورى ، دلالت دارد و مخفى نماند كه بحث از انواع ولايت قبلا در كتاب « مكاسب محرّمه » گذشت . 2 - حكم به حق : آيه اشاره به وجوب حكم به حقّ دارد ، يعنى : بايد حكم براساس دليل و بيّنه ، يا أماره و برهان مطابق واقع و نفس الأمر باشد نه بر حسب دلخواه و ميل و احساس و عاطفه . 3 - عارى بودن از هوا و هوس : آيه اشاره بر اين دارد كه : پيروى از هوى و هوس به خصوص هنگام داورى ، به هيچ وجه ، سزاوار و شايسته داور نيست ، و « هواى نفس » همان تمايل به خواسته‌ها و كامرانىهاى نفسانى است . ضرورت انصاف و عدالت ، گوش دادن به سخنان طرفين و رعايت مساوات ، برابرى بين دو طرف دعوى در سلام و صحبت كردن و گفت و

--> ( 1 ) . سورهء ص ، آيهء 26 .